Perfectionist dirigent Tjalling Wijnstra is thuis bij Opera Spanga

Het doek klappert, de tent kraakt en piept. Lampen zwiepen heen en weer. Dirigent Tjalling Wijnstra haalt zijn schouders op en glimlacht. Hard waaien? Ze hebben wel voor hetere vuren gestaan. ,,Wolkom by Opera Spanga!’’

Tjalling Wijnstra:  ,,It is in feest om hjir te wurkjen.’’

Tjalling Wijnstra: ,,It is in feest om hjir te wurkjen.’’ Foto Niels de Vries

In de tent in het weiland aan de Lindewijk in Spanga maakt dirigent Tjalling Wijnstra (1961) zich op voor weer een repetitie. Sinds begin juni reist hij zes dagen in de week naar Spanga. ’s Morgens om negen uur is hij present in de tent – in 2020 verhuisde de opera van de Spangahoekweg naar de Lindedijk. ’s Avonds om elf uur ploft hij op de bank in Leeuwarden. ,,Noch efkes wat drinke en dan de oare dei wer.’’

Druk? ,,Jawis’’, klinkt het oprecht. Maar Wijnstra klaagt niet, integendeel. Het werken aan een opera zoals ze dat in Spanga doen, is met geen andere klus te vergelijken. Sinds 2017 is hij verbonden aan Opera Spanga. Hij voelt zich er thuis. ,,It is in feest om hjir te wurkjen.’’

De samenwerking met Corina van Eijk is bijzonder, vindt Wijnstra. Vanaf het begin was er een klik. Artistiek hebben ze elkaar gevonden en beiden zijn perfectionist. ,,Eltse noat wurdt wol 30 kear omkeard.’’

Intensieve weken

Ze sleutelen net zo lang aan de muziek of een scène, tot ze beiden vinden dat het kan. Soms is een blik van verstandhouding voldoende, dan weten ze dat het goed is. ,,Foar 85 prosint witte wy eins wol wat wy wolle en hoe wy it wolle, hoe’t it klinke moat. Mar oer dy 15 prosint, dêr tinke wy hiel bot oer nei en sykje hoe’t it yn ús eagen moat. En dat makket it ek sa boeiend om hjir oan in stik te wurkjen. Wy nimme dêr de tiid foar.’’ Gekscherend: ,,Jild is der noait, mar tiid wol.’’

Gemiddeld duren de repetities zo’n twee maanden. Het zijn intensieve weken. De cast logeert of in caravans op het erf van de boerderij waarachter de tent staat, of in een huisje in het dorp verderop. Zes dagen in de week wordt er gewerkt aan een voorstelling. Dat is bijzonder, weet Wijnstra. De meeste producties vragen de cast zo’n veertien dagen te repeteren voordat een stuk in première gaat.

In Spanga krijgen de mannen en vrouwen de tijd om zich te verdiepen in de rol en zich volledig een stuk eigen te maken. En jongeren die van het conservatorium komen, krijgen in Spanga de ruimte om ervaring op te doen. ,,Dat is fijn’’, bevestigt Jop van Gennip (1995) uit Haarlem. De bariton heeft de rol van de smokkelaar Le Dancaïre. Het is zijn derde keer dat hij auditie heeft gedaan en door de selectie is gekomen. De eerste keer was hij pas afgestudeerd, inmiddels verdient hij de kost met zingen. ,,Druk is het zeker, maar voor alles wordt verder gezorgd.’’ Lachend: ,,Ik hoef alleen mijn caravan schoon te houden.’’

Carmen

Dit jaar buigt Spanga zich over Carmen . Wijnstra dirigeerde al eens eerder een ander gezelschap dat de wereldberoemde opera van Georges Bizet (1838-1875) opvoerde. Maar in niets lijkt de Spanga-Carmen op die van destijds, zegt de dirigent. Van Eijk en Wijnstra kijken naar de muziek en proberen die te interpreteren zoals de schrijver het zou hebben bedoeld. ,,Ik ha de ôfrûne twa jier ek gjin útfierings fan oare selskippen sjoen as heard. Bewust net.’’

Wijnstra wil zo onbevangen mogelijk aan de opera kunnen werken en dat is lastig als je andere producties hebt bekeken of beluisterd. ,,Wy wolle gjin copycat wêze.’’ Nog iets waarin Spanga zich volgens de dirigent onderscheidt: het gaat niet om ego’s. Iedereen op het podium krijgt kans te schitteren. ,,Goeie keunst fertelt ek himsels.’’

Carmen lijkt heel stoer, onafhankelijk, een verleidster. Ze wordt bewonderd en verguist. ,,At je net better witte, dan soene je sizze: wat in losbânnich frommes. Se wurdt dan ek faak delset as in ‘gevallen vrouw’.’’ Maar eigenlijk is de zigeunerin een tragische figuur, speelt ze een rol. ,,At jo better nei Carmen sjogge, dan is se hielendal net sa wis fan alles. Sy is djip ûngelokkich en iensum. Sy is sa wurden, omdat sy yn it ferline tragyske dingen meimakke hat.’’ Wijnstra staart even voor zich uit, zoekt woorden om Carmen te omschrijven. ,,Sy is beskeadige en kin net iens tsjin ien sizze: ik hâld fan dy. Yn alle goedens, wêr sil sa’n frou it betrouwen yn ’e minskheid noch weihelje?’’

‘In hiel funksjoneel poadium’

Het publiek hoeft zeker geen medelijden met haar te hebben, maar Wijnstra hoopt dat ze wel begrip hebben waarom Carmen zo geworden is. ,,Dat se de djippere lagen fan har sjogge, har wrakseling. Dat sy net samar in opperflakkige lellebel is.’’ Hij is blij met de Mexicaanse Itzel Medecigo die de rol van Carmen heeft. Wijnstra legt de hand op zijn hart: ,,Sy sjongt fanút hjir. Ik fyn har echt in hiele goeie Carmen.’’

Op het podium, gemaakt van sloophout - ,,in hiel funksjoneel poadium’’ -, werkt Van Eijk met hoofdrolspeler David Visser (de stierenvechter Escamillo) aan een scène. De toreador zwiept zijn vuurrode jasje heen en weer en zet een paar passen richting een tegenspeler. Er is even tijd om een-op-een te werken, want de repetitie is een half uurtje uitgesteld. De sneltesten waren te laat gearriveerd. Twee keer in de week worden spelers en crew getest. Van Eijk, die de opera regisseert, draagt consequent een mondkapje. Wijnstra: ,,At ien koroana hat, dan kinne wy it hjir wol ferjitte. Dat moat fansels net.’’

Dan druppelen de zangers en zangeressen langzaamaan binnen en kleden zich om. Boven de bak waarin Wijnstra even later zal plaatsnemen, zwiepen de lampen gevaarlijk heen en weer. ,,It giet hjir altyd troch’’, zegt de dirigent. Heel soms wordt tijdens een voorstelling even gepauzeerd, als de muziek wordt overstemd door de donder en bliksem. Of als in 2018 tijdens Aïda een windhoos overtrekt. ,,Mar doe gie it ek al wol hiel mâl.’’

Voor iedere uitvoering repeteert Wijnstra nog een half uurtje met de muzikanten. Er is immers geen dag gelijk. Soms is het vochtig, dan weer is de lucht heel droog. Dat heeft invloed op de instrumenten. ,,Eltse kear klinkt it wer oars. Dat moat in muzikant al witte, dat dy dêr net fan skrikt.’’ Wijnstra kijkt nog eens de halfduistere tent rond, zijn ‘thuis’ deze weken. ,,Hjir stappe allegear minsken om dy’t sa gek as ús binne om dit te wollen. Ach, it is sa fijn om hjir te wurkjen.’’

Carmen door Opera Spanga aan de Lindedijk in Spanga op 24, 27, 29, 31 juli en 3, 5, 7 augustus om 20.15 uur.

www.operaspanga.nl