‘Verplicht een pas op de plaats’

„Iedereen komt er op een gegeven moment achter waar hij of zij goed in is. Of gaat op zoek naar waar hij of zij goed in is. Bij mij was dat al op jonge leeftijd tekenen. Ik kreeg veel complimenten. Ik dacht: Nou, dan zal ik hier wel goed in zijn!”

Martin de Jong.

Martin de Jong. FOTO FRENS JANSEN

„Of ik het ook leuk vond? Gelukkig wel, haha!” Kiezen voor kunst heeft Martin de Jong geen windeieren gelegd. Inmiddels heeft de 57-jarige inwoner van Frederiksoord een indrukwekkende lijst aan tentoonstellingen achter zijn naam staan. Hij lacht. „Alleen mijn moeder vroeg zich af of ik hier later mijn brood mee zou kunnen verdienen. Weet je, je moet doen wat je leuk vindt. En ik heb haar weten te overtuigen!”

De Jong is deze morgen te vinden in zijn zo vertrouwde atelier aan de Majoor van Swietenlaan. Het is 10.00 uur. Hij rommelt wat aan. Geen kwast met acrylverf of olieverf in de hand. Afgelopen weekeinde sloot hij zijn solotentoonstelling Transition in het Melklokaal in Heerenveen af. Dat betekent een paar dagen later niet in alle vroegte met opperste concentratie voor een doek, maar wat opruimen en herschikken. En terugkijken?

‘Erg trots’

„Ik sta niet te lang stil bij het verleden. Behaalde resultaten in het verleden bieden geen garantie voor de toekomt. Maar als ik dan toch even omkijk naar voorgaande exposities, kan ik zeggen dat ik op die laatste erg trots ben. De tentoonstelling was gevarieerd, het werk was goed en de plek was goed. Het Melklokaal is een van de beste galerieën van Noord-Nederland. Het zit in het niveau, de variatie, niet alles in een hokje, de lichtval.”

De geboren Fries groeide op in Weststellingwerf. De keuze na de middelbare school voor Academie Minerva in Groningen was een logische. „De academie was een walhalla voor mij. Alles was mogelijk, alles mocht. Ik vond een bepaalde concentratie en cadans. Zeker heb ik ook aan het studentenleven deelgenomen. Ik had ’s avonds genoeg ontspanning. Je moet immers afstand nemen van je werk! Tussen verwanten voelde het prettig op de academie. We waren allemaal met hetzelfde bezig. Dat gevoel raak je ongemerkt kwijt als je het vak ingaat. Dan sluipt er iets in van: Ik moet nu presteren.”

Grote valkuil

Eindexamententoonstellingen op Minerva worden massaal bezocht door galeriehouders op zoek naar nieuwe talenten. Zo ook toen De Jong zijn werk aan het eind van zijn studie presenteerde. „Ze pikten me eruit en dat is nooit meer opgehouden. Zo’n expositie van examenkandidaten is ook een grote valkuil, want pas daarna begint de echte ontwikkeling van jezelf. Je hebt tien jaar nodig om onder de druk van docenten uit te komen.”

Na een poos woonachtig te zijn geweest in een kerkje in De Hoeve, heeft De Jong sinds 2019 zijn atelier in Frederiksoord. „De kerk werd verkocht. Ik ben gaan rondrijden en toen stuitte ik op deze locatie. Al een paar jaar wordt er gesproken om hier een zorghotel van te maken. Als ik eruit moet, hoor ik het wel. Dan ga ik weer rondrijden! Nee, eenvoudig is het niet om als kunstenaar een plek te vinden. Vaak ben je afhankelijk van connecties. Ik heb weleens in Rotterdam gezocht, wat naïef! Kunstenaars daar staan al te springen om ruimte en dan zou ik er wel even een tweede atelier kunnen vinden!”

‘Rustig en eigenwijs’

Martin de Jong bezocht in zijn leven onder meer New York en Berlijn om tot nieuwe inspiratie te komen. „Ik ben rustig en eigenwijs, maar ook ongedurig. Na tien schilderijen over hetzelfde onderwerp of vanuit dezelfde visie, moet het echt weer anders. Het is funest als je aan iets werkt en je komt erachter dat je jezelf aan het herhalen bent. Dan wordt het een maniertje. Ik maak dan verplicht een pas op de plaats. Ik geef mezelf de opdracht om los te laten wat ik al deed.”

De Jong geeft aan dat hij in Berlijn, waar hij in 2012 was, veel „van boven” heeft geschilderd. Hij moet er zelf nog om lachen. „Ik zocht plekken waar ik hoog kon staan. Bouwplaatsen bijvoorbeeld, en dan deed ik of ik bouwvakker was. En ze trapten erin! Steigers zijn superlocaties.” Hij roemt ook parkeergarages als plek om te werken. „Die verschillende niveaus zijn geweldig. Maar lopend een parkeergarage in, is een uitdaging! Je maakt je behoorlijk verdacht als je zonder auto erin gaat en zonder auto eruit komt. Ik was eens in een parkeergarage waar op elke verdieping camera’s hingen. Beneden in zo’n hokje hielden ze me in de gaten. Alleen op de bovenste verdieping hing geen camera en toen was ik uit beeld. Heel snel kwam er een parkeerwachter achter me aan!”

In augustus 2019 verbleef hij een maand in New York. „In New York is in korte tijd veel hoogbouw neergezet. Doordat je er oude en nieuwe hoogbouw ziet, is New York qua compositie een heel interessante stad. De stad is fantastisch, je wordt opgenomen in een wereld van ritme. De stad is heel los, er loopt van alles rond. New Yorkers zijn amicaal, heel toegankelijk. Tot op zekere hoogte dan, ze gaan nooit de diepte in. Maar dat hoefde ook niet, ik was er niet voor de mensen.”

Vruchtbare periode

Sinds maart vorig jaar heeft De Jong toegewerkt naar zijn tentoonstelling in het Melklokaal. De coronaperiode was een vruchtbare periode voor hem. „In het verleden heb ik vaker een tussenjaar ingelast om te bepalen welke kant ik op moest. Nu kreeg ik die in de schoot geworpen. Ik vind zondag een heerlijke dag, iedereen komt in een bepaald soort ruststand. Een prettige sfeer. Voor mij was het een jaar lang zondag.”