Natuur om de hoek
Door Paul Mentink

Grote klaproos

​In de jaren negentig heb ik een aantal jaren in Engeland gewoond. Een ander land met uiteraard andere gewoonten en tradities. Neem bijvoorbeeld 11 november.

 In Nederland is die datum zowel de opening van het carnavalsseizoen als de dag dat kinderen met lampionnen langs de deuren gaan. In Engeland staat die dag in het teken van de dodenherdenking. Vergelijkbaar met onze op 4 mei. Op 11 november 1918 eindigde namelijk de Eerste Wereldoorlog. Als symbool voor deze herdenking koos men indertijd de klaproos. De reden voor dit symbool was dat op de omgewoelde slagvelden zowel tijdens als vlak na die bloedige oorlog veel klaprozen bloeiden. Informeel noemen ze deze dag ook wel Poppy Day, naar de Engelse naam voor klaproos.

Dat de klaproos bloeide op die omgewoelde slagvelden is op zich niet vreemd. Deze eenjarige plant staat bekend als een pioniersplant, vooral omdat de zaden hun kiemkracht lang kunnen bewaren. Zodra door omstandigheden deze zaden weer aan de oppervlakte komen, ontkiemen de zaden. Daarom zie je ze regelmatig op opgespoten terreinen en bouwrijp gemaakte percelen. Daar komt bij dat ze op de kale grond weinig concurrentie hebben van andere planten en uitbundig tot bloei kunnen komen. Van oudsher bloeien ze ook op akkers, met name tussen of langs de graanvelden. Dat komt mede door de jaarlijkse bewerking van de grond door de boer.

Nu komen er meerdere soorten klaproos in het wild voor. De meest bekende is de grote klaproos en het is, hoewel ik er niet zelf bij was, naar alle waarschijnlijkheid de klaproos die op de slagvelden bloeide. De enige andere kandidaat is namelijk de bleke klaproos. Deze heeft, hoe logisch, meestal bleker gekleurde bloemen. Beide klaprozen komen in Nederland zeer algemeen voor. Wil je zeker weten welke van de twee je te maken hebt, dan zijn er twee criteria waar je op kunt letten. Allereerst staan de bovenste haren aan de bloemsteel van de grote klaproos haaks op de steel, terwijl die van de bleke klaproos plat op de bloemsteel liggen. Ten tweede verschillende de karakteristieke zaaddozen van elkaar. Die van de grote klaproos is ongeveer even hoog als breed, terwijl die van de bleke klaproos minstens tweemaal zo hoog is.

De rode bloem van de grote klaproos is zeer opvallend, maar bloeit niet lang. Wel komen er per plant meerdere bloemen tot bloei. Bijzonder aan de bloem zijn de vier bloembladen, die zijn nogal teer. Door die tere bloembladen heeft deze plant haar naam gekregen. Maak met een hand een iets open vuist. Leg op het vlak van duim en wijsvinger een bloemblad en sla er vervolgens met je andere vlakke hand op, dan maakt het een klappend geluid.

Paul Mentink (paul@paulmentink.nl)