NiekHoort
Door Niek van der Oord

Column: Geen onderduikadres voor Leny

Voor de 7-jarige joodse Leny werd in de oorlog tevergeefs een onderduikadres gezocht. Ze is op 23 april 1943 samen met haar ouders in concentratiekamp Sobibor vermoord.

De in Diever geboren en in De Wijk opgegroeide Bert Oldenkamp probeert een schuiladres voor Leny te vinden. Oldenkamp en zijn echtgenote Lies Moesker waren bevriend geraakt met de ouders van Leny, die een kledingzaak in Assen runnen.

In de Drentse hoofdstad is Oldenkamp leraar. Hij kan er slecht tegen hoe de joden door de Duitse bezetter worden behandeld. In 1943 vraagt de vader van Leny aan Oldenkamp om voor zijn dochter een onderduikadres te zoeken. Hij willigt het verzoek in en vestigt zijn hoop op De Wijk, het dorp van zijn jeugd. De dominee van de hervormde gemeente kan geen schuiladres bedenken.

Ook in Assen bij de hervormde gemeente waar hij zelf lid van is, vangt Oldenkamp bot. De laatste hoop op een schuiladres wordt in het Overijsselse Haarle de grond ingeboord.

Niemand durft het joodse meisje in huis te nemen. Na de nacht van 2 op 3 oktober, als Nederlandse politiemannen in veel steden joodse families uit hun huizen halen en  tegelijkertijd alle joodse mannen uit de werkkampen worden gehaald, belandt Leny met haar moeder in kamp Westerbork. Omdat haar moeder daar ernstig ziek wordt en naar het ziekenhuis moet voor een operatie, komt Leny in de weesbarak terecht. Op 20 april 1943 wordt ze samen met haar vader en moeder op transport gesteld naar het vernietigingskamp Sobibor.

Bert Oldenkamp heeft zijn hele leven rondgelopen met een schuldgevoel. Het was hem niet gelukt onderduik te regelen voor Leny. Zijn vrouw en hij durfden het als pas getrouwd stel ook niet aan een meisje van 7 in huis te nemen. Dat zou teveel opvallen.

Toen Oldenkamp de 80 ruim was gepasseerd, bezocht hij het herinneringscentrum Kamp Westerbork. Daar zag hij het door mij geschreven boek ‘Het mankeert ons aan een goed adres’ liggen. Het verhaal over mijn moeder Jenny Stern, mijn tante Leny en mijn opa en oma.

Op de voorkant van het boek prijkt een foto van Jenny en Leny in kamp Westerbork. Oldenkamp herkende beiden onmiddellijk. De titel van het boek trof hem als een mokerslag. Hij dacht dat die op hem sloeg. Hij had immers gefaald om een adres voor Leny te vinden. Twee jaar lang durfde Oldenkamp het door hem gekochte boek niet te lezen.

Op 87-jarige leeftijd ontmoette hij door mijn bemiddeling Jenny, de zus van Leny. Mijn moeder verweet Oldenkamp niets. Uitgerekend op 4 mei, afgelopen maandag,  werd het aangrijpende verhaal van Bert Oldenkamp bij mij op een bijzondere manier weer actueel. Ik belde met iemand uit Scheveningen die reageerde op een verhaal dat vorige week in de Stellingwerf stond.

Het ging over Rens Oldenkamp uit Noordwolde. Die wandelt een paar keer per week met zijn ezel door het bos. De man uit Scheveningen wilde het betreffende artikel graag ontvangen voor zijn archief. Hij doet namelijk al 40 jaar onderzoek naar de stamboom van de familie Oldenkamp. Toen ik aan het eind van een lang gesprek vroeg of hij toevallig Bert Oldenkamp uit Assen kende, werd het even stil.

‘Je bedoelt Engbert Oldenkamp uit Diever? Hij had gelijk, ‘onze’ Bert Oldenkamp is in Diever geboren. Hij kende hem heel goed. Oldenkamp bleek in zijn lange leven ook leraar in Scheveningen te zijn geweest en woonde bij hem om de hoek. Oldenkamp schreef zelfs een uitgebreid voorwoord in een genealogieboek dat de man uit Scheveningen over ‘de Oldenkampen’ heeft gemaakt.

Bert Oldenkamp is enkele jaren na de ontmoeting met ons overleden. Mijn moeder viert op 5 mei haar 94e verjaardag. Met de wetenschap dat er tenminste één iemand was die in elk geval probeerde om Leny in veiligheid te brengen.