Trots overheerst na boerenstook in veldoven

Zorgvlied - Het op traditionele wijze stenen bakken in een ter plekke opgebouwde veldoven werd woensdag in Zorgvlied werkelijkheid.

De veldoven werd opgebouwd ter ere van het 200-jarig bestaan van de Maatschappij van Weldadigheid en om het feit dat honderd jaar geleden tussen Doldersum en Wateren voor het laatst stenen werden gebakken. De Stichting Historische Steenbakkerij Zorgvlied ging met de veldoven aan de slag. Een ontmoetingsplek op het weiland naast camping de Hertenweide werd ingericht.

Eigen model

De werkgroep dagdroomde een paar jaar geleden al over een zelf te bouwen veldoven. Na de nodige voorbereidingen en vergunningen werd dit jaar aan de rand van De Hertenweide in een tijdsbestek van een paar zomerse maanden een veldoven gecreëerd en stenen door gasten en de schooljeugd gevormd. De oven zag er wel iets anders uit dan in vroegere jaren. ‘De stokers hadden toen ieder hun eigen model. Wij hebben, wijs geworden van de eerder gedane proefstook, voor dit model gekozen. En het werkt’, zei stookmeester Willem Reitsma. Met die proefstook werd heel veel kennis opgedaan voor de stapel- en stookmethode.

Stookzegen

De boerenstook begon na de stookzegen ‘Gode bescherme deze steenoven en al onze steenbakkers, opdat onze arbeid vruchtbaar zijn en wel gelukt iedere stook. Een goede stook.’ Deze zegen is van de Duitser Christian Henjes van het steenbakkerijmuseum in het Duitse Lare. De zegen werd uitgesproken door werkgroeplid Paul Gols. ‘Vroeger leerden de Duitsers het ambacht in Nederland, nu hebben wij onze oren en ogen te luister gelegd bij de Duitsers om het ambacht dat in Nederland verloren is gegaan, daar op te pakken,’ zegt Paul Gols.

Gereguleerd stoken

Bjorn en Tygo Boersma staken onder toeziend ook van stoker Willem Reitsma de oven met lucifers aan, waarna spannende uren aanbraken. Brandt de oven goed, is er voldoende trek, wordt het warm genoeg om de stenen te bakken? Spannende momenten beleefde vooral meesterstoker Willem Reitsma. ‘Gereguleerd stoken noemen we dit. Het gaat met de opgedane ervaring zeker beter als bij de proefstook. Je kunt beter rustig en langzaam aan stoken dan te snel. Dat hebben we in ieder geval wel geleerd. En het vuur mag zeker niet uitgaan.’

Draaiende windrichting

Donkere wolken pakten zich samen boven de ontmoetingsplek, maar buien bleven uit. Toeschouwers en stokers kregen wel te maken met de steeds draaiende windrichting. Het gevolg was dat men plotseling in de rook stond. De organisatie kon bij de start een kleine groep belangstellenden verwelkomen.

Fair

Op het terrein was ook een fair met veel hobbyproducten en keramiek. Ook konden bezoekers in de Elektrische Kolonie Express een rit door de omgeving van Zorgvlied maken. Gids Hans Salverda vertelde over de historie van de omgeving.

Scheurtjes in buitenkant

Zaterdag was de temperatuur na ruim twee dagen van afkoeling voldoende gedaald om het resultaat van de stook zichtbaar te maken. De veldoven was, met hier een daar wat scheurtjes in de gepleisterde buitenkant, intact gebleven. Benieuwd naar het resultaat werd eerst langzaam laag voor laag met hulp van tal van omstanders de stenen vanuit de oven weggehaald en naar diverse opberglocaties gebracht. Initiatiefneemster Annemiek Bruursema van camping Hertenweide mocht de eerste echte-, oranjekleurige, steen uit de opgestapelde stenenmassa weghalen.

Mooi van kleur

Wat volgde was naar ieders tevredenheid. Weliswaar waren niet alle stenen goed gebakken en was de hitte hier en daar te hoog geweest, het resultaat mocht er zijn. Willem Reitsma: ‘De vorm van de steen is goed gebleven en mooi van kleur geworden. Hier mogen we met z’n allen echt wel trots op zijn.’

Grotere stookgaten

Vervolgens werden de ruim tweehonderdvijftig stenen van de basisschoolkinderen op volgorde uit de oven gehaald. Deze stenen komen op de scholen te liggen. Reitsma: ‘We gaan de diepte in om te kijken hoe het proces is verlopen. Je kunt dan zien waar het precies mis is gegaan. Bij een volgende keer moeten we daar met de bouw van de veldoven rekening mee houden: grotere stookgaten om de ophoping van de as in het stookgat te ontwijken en goed te kunnen doorstoken.’ Een aantal rijen boven de stookgaten zijn niet geheel naar wens gebakken. ‘Deze hebben de warmte van zo’n duizend graden niet gehaald.’

De organisatie kijkt met de Stichting Weldadig Oord hoe er aan dit experiment een vervolg kan worden gegeven en of het bestaande gedeelte van de oven voor educatief gebruikt kan worden.